معرفی و تاریخچه

نام و تعریف رشته(Name and definition of academic field):

رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی(Medical Library and Information Sciences)

رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی رشته ای با ماهیت میان رشته ای است که با بهره گیری از سایر رشته های علوم پزشکی، علوم انسانی و فنآوری اطلاعات به تربیت نیروی انسانی متخصص موردنیاز واحدهای آموزشی و کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی دانشگاهی، بیمارستانی و مراکز تحقیقاتی می پردازد و از جمله فعالیت های آن، مطالعه درمورد نیازسنجی و رفتار اطلاع یابی استفاده کنندگان، جمع آوری، سازماندهی و اشاعه منابع اطلاعاتی با بهره گیری از آخرین روشهای علمی و حفاظت و نگهداری انواع منابع اطلاعاتی در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی می باشد.

درحال حاضر رشته کتابداری و اطلاع رسانی در دو گرایش پزشکی و غیرپزشکی (تحت عنوان علم اطلاعات و دانش شناسی) در دانشگاه های ایران تدریس می شود. گرایش پزشکی رشته کتابداری و اطلاع رسانی علاوه بر تعریف عام رشته که ذکر گردید، به طور اخص در سه موضوع کلیدی فعالیت می کند:

1- یافتن راه حل هایی جهت مشکلات مربوط به کتابخانه ها و اطلاع رسانی در علوم پزشکی و بهداشتی

2- کاربرد وسیع تر فنآوری اطلاعات در زمینه های پزشکی و بهداشتی

3- تعلیم و تربیت افراد متخصص این رشته در قالب آموزش های اولیه و یا آموزش مداوم

تاریخچه رشته در خارج و ایران(History of the field abroad and Iran):

آموزش رسمی کتابداری در نیمه دوم قرن نوزدهم (سال 1887) در امریکای شمالی، دانشگاه کلمبیا به سرپرستی ملویل دیوئی آغاز شد. در ایالات متحده امریکا کتابخانه ملی پزشکی (NLM) نقش بسیار مهمی در ایجاد تحول و توسعه خدمات کتابداری پزشکی ایفا کرد. در سال 1836 مجموعه کتابخانه های دفتر جراحان (Library of the Surgeon General Office) و در سال 1879 ماهنامه ایندکس مدیکوس با همت کتابداری به نام جان بیلینگز منتشر شد. در اوایل قرن بیستم کشورهای امریکا و انگلیس به رشد کمی و کیفی کتابخانه ها و منابع همت گماشتند. بیشترین تلاش ها در دهه های 1980 و 1990 بر تامین خدمات بهداشتی درمانی معطوف شد که در نهایت گسترش کتابخانه ها و بین رشته ای شدن کتابداری منجر به توجه به کتابداری پزشکی شد و گرایش پزشکی این رشته در مقاطع تحصیلی گوناگون کارشناسی ارشد و دکتری آغاز گردید. همچنین پیشگام بودن کتابداران علوم بهداشتی در اقدام به تشکیل انجمن هایی چون انجمن کتابداران پزشکی در امریکا (MLA)، انگلیس (BLA) و سایر کشورها موجب تمایز کتابداری پزشکی در عرصه جهانی شده است.

در ایران نخستین دوره آموزش نوین کتابداری در سال 1317 در دانشسرای عالی تهران به صورت دوره های کوتاه مدت برگزار شد. با گسترش کمی و کیفی کتابخانه های دانشگاهی نخستین دوره کتابداری در مقطع کارشناسی ارشد در سال 1345 در دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران به اجرا درآمد. در سال 1356 دانشگاه علوم پزشکی ایران در مقطع کارشناسی ارشد کتابداری پزشکی فعالیت های آموزشی خود را شروع کرد و از سال 1369 در مقطع کارشناسی دانشجو پذیرفت و بعدها در دانشگاه های علوم پزشکی شهیدبهشتی، کرمان، اصفهان، تبریز و ... روند پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی (روزانه و شبانه) ادامه یافت و در تمام واحدهایی که به پذیرش دانشجو مبادرت می ورزند کتابخانه، واحدهای رایانه، واحدهای سمعی و بصری و منابع چاپی و نرم افزاری توسع یافته اند.

در سال 1371 گروهی از کتابداران حوزه علوم پزشکی با تصویب طرح HBI از طرف سازمان بهداشت جهانی و منطقه مدیترانه شرقی، فعالیت های حوزه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی موردتوجه قرار گرفت. در سال 1371 به همت تعدادی از کتابداران پزشکی که در کمیته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی فعالیت داشتند، اسانامه انجمن کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی را تدوین و نخستین مجمع عمومی را در خرداد ماه سال 1372 تشکیل دادند و از این تاریخ انجمن کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی پا به عرصه وجود گذاشت.

در حال حاضر چندین گروه اموزشی کتابداری و اطلاع رسانی در دانشگاه های دولتی و آزاد فعالیت دارند.

دانشگاه علوم پزشکی کرمان از سال 1371 در دانشکده پزشکی و پیراپزشکی اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی در این رشته نمود و در سال 1376 با تاسیس دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی این رشته به همراه دو رشته دیگر به این دانشکده منتقل گردیدند و از سال 1375 پذیرش دانشجوی دوره شبانه در مقطع کارشناسی هم صورت گرفت.  از سال 1388 در مقطع کارشناسی ارشد و از سال 1396 در مقطع دکتری این رشته دانشجو می پذیرد. در فاصله سالهای 1388-1402 پذیرش دانشجو در مقطع کارشناسی متوقف گردید که با تلاش مجدد اعضا گروه از سال 1402 دوره کارشناسی رشته احیا و مجدد پذیرش دانشجو در این مقطع آغاز گردید.